اعضای تناسلی مرد
خیلی خوشحالم که به شما بگویم ، نتیجه آزمایشات جسمانی هر دوی شما عزیزان کاملاً رضایت بخش بوده و هر دو سالم هستید .
خانم دکتر خیلی سپاسگزاریم . البته هر دوی ما سالم هستیم و انتظار هم نداشتیم که شما در ما بیماری پیدا کنید . خیلی خوشوقت هستیم که گواهی سلامتی را از شما در یافت کنیم زیرا مدتی بود که معاینه نشده بودیم .
بر هر فردی لازم است که لا اقل سالی یکمرتبه از لحاظ جسمی معاینه شود . چون ازدواج شما نزدیک است روی این اصل من از نظر شایستگی برای ازدواج در معاینه دقت و توجه بیشتری کردم . حالا اجازه دهید تا بحث امروز را شروع کنیم . امروز میخواهم در باره تشریح فیزیولوژی دستگاه تناسلی انسان با شما صحبت کنم . ممکن است بفرمایید اطلاعات شما در این باره چه اندازه است ؟
در دوران تحصیل قدری در این زمینه یاد گرفته ایم ولی آنها را فراموش کرده ایم . شما بهتر است اینطور فرض کنید که ما چیزی نمیدانیم و یا اطلاعات ما بسیار کم است .
بسیار خوب ، اما از شما خواهش میکنم اگر مطلبی را برایتان می گویم خیلی مقدماتی به نظر آمد ، عجله نکرده و صحبت مرا قطع نکنید. مسلماً من هم سعی نخواهم کرد که تشریح بدن انسان را به طور مفصل برای شما نقل کنم بلکه بحث خود را محدود به مطالعه مختصری در باره ساختمان و عمل دستگاه تناسلی زن و مرد خواهم کرد .
هر فردی که تصمیم ازدواج دارد باید در باره مسائل جنسی و تولید مثل اطلاعاتی داشته باشد .این موضوع در واقع قسمتی از مقدمات زناشوئی است . اساس تولید مثل بر پایه اتحاد سلولهای جنسی زن ومرد استوار است . این دو سلول در مرد اسپرم و در زن بنام تخمک نامگذاری شده است . بنا براین از نقطه نظر تولید مثل ، وظیفه اصلی زن و مرد ایجاد سلولهای جنسی می باشد .
نقش مرد در تولید مثل :
نقش مرد فقط ایجاد اسپرم نبوده بلکه باید علاوه بر آن سلولهای تولید شده را در مکانی جای دهد تا در شرایط مساعد بتواند با سلول
زن یعنی تخمک روبرو شود .
در حیوانات پست برای انجام مطلب دوم عمل مخصوصی انجام نمی گیرد . مثلاً در بعضی از موجودات دریایی جنس نر و ماده برای تولید مثل آماده شده و هر دو سلولهای جنسی خود را در آب می ریزند. در اینجا بین موجود نر و ماده تماس مستقیمی وحود ندارد بلکه بر حسب اتفاق سلولهای جنسی آنها در آب با یکدیگر تماس حاصل می کنند .
در مراحل عالی حیات، اعضای مخصوصی به وجود می آید تا بتواند اسپرماتوزویید ( سلول جنسی مرد ) را وارد بدن موجود ماده کرده و آنرا در مجاورت مستقیم تخمک قرار دهد.
در مورد انسان این تماس در دستگاه تناسلی زن انجام می گیرد . بنا بر این در مطالعه دستگاه تناسلی مرد دو قسمت را باید در نظر گرفت :
- قسمتی که اسپرم را تولید می کند و
- قسمتی که اسپرم تولید شده را به دستگاه تناسلی زن هدایت می کند.
آلت penis
برای اینکه بتوانیم کار این دستگاه را بهتر بفهمیم ، باید به شکل شماره ( 1 ) توجه کنیم .در اینجا اعضائی که در قسمت تحتانی شکم یعنی در لگن قرار گرفته اند و از نیمرخ نشان داده شده است . در ضمن دستگاه تناسلی خارجی را هم می توان مشاهده نمود.
در طرف راست ستون مهره ها مشاهده می شود که هر چه به طرف پایین تر برویم باریکتر می شود . در جلو قسمتی از احشاء یعنی روده راست Rectum قرار دارد که به مقعد Anus منتهی می شود. در جلوی روده راست مثانه قرار دارد که عضوی است قابل اتساع و برای نگه داری ادرار بکار می رود . زیر مثانه ، مابین آن و روده راست اعضائی قرار دارند که قسمتی از دستگاه تناسلی ( تولید مثل) را تشکیل می دهند.
شکل 1 اعضای تناسلی مرد از نیمرخ
خانم دکتر ، چه رابطه ای بین کلیه و مثانه موجود است ؟
اینها تماماً قسمتی از دستگاه ادراری هستند . ادرار از کلیه ها ترشح می شود . کلیه ها دو عدد هستند که در یک طرف پهلو قرار دارند . در شکل شماره 1 کلیه نشان داده شده است . هر کلیه توسط لوله نازکی به نام حالب Uretre به مثانه متصل است . ادرار توسط کلیه ها ترشح شده و از راه حالب ها به مثانه می رود در آنجا ذخیره شده تا آنکه از لوله ای که مثانه را به خارج وصل می کند در موقع ادرار کردن خارج گردد .
آیا بین دستگاه تناسلی و ادراری رابطه ای وجود دارد ؟
کلیه ، حالب ، مثانه
بله ، مخصوصاً در مرد دستگاه تناسلی و ادراری از نظر تشریحی کاملاً با هم ارتباط دارند. مجرای ادرار Urethra برای خارج کردن ادرار بکار می رود . قسمتی از این مجرا در آلت مردانه قرار گرفته که نه فقط ب رای خروج ادرار بکار می رود ، بلکه منی هم از آن خارج می گردد . اعضای دیگری نیز وجود دارند که مربوط به هر دو دستگاه می باشند.
خانم دکتر ، منی چطور ساخته می شود ؟
منی Sperm
منی ، ماده ای است که در موقع انزال از مرد خارج می شود . اسپر ماتوزوئید جزء مهم و اساسی این ماده را تشکیل می دهد . ولی حجم مایع مربوط به ترشحات غدد جنسی دیگری مانند پروستات Prostate و کیسه های منی می باشد که در موقع انزال تمام آنها با مخلوط شده و منی را درست می کنند .
خود اسپرماتوزوئید در بیضه به وجود می آید . بیضه ها دو عدد هستند . یکی در راست و ذیگری در چب قرار دارند . شکل آنها تخم مرغی و اندازه آنها به اندازه یک آلو است . طول آنها سه تا پنج سانتیمتر است. و عرض آنها دو و نیم سانتیمتر است .البته در افراد مختلف این اندازه ها متفاوت می باشد .
بیضه ها در کیسه ای قرار دارند به نام Scrotum که در پشت آلت به طرف پایین سرازیر است . علاوه بر اسپرماتوزوئید بیضه ها هورمونی ترشح می کنند که ربطی به مایع منی ندارند.این هورمون مستقیماً وارد خون شده و در بروز مشخصات جنسی و جسمی و روحی کودکان نقش مهمی را بازی می کند .
خانم دکتر ، مثل اینکه بیضه ها در مواقع مختلف بزرگ و کوچک می شوند ؟
اندازه بیضه ها هیچوفت تغیر نمی کند. بلکه کیسه اسکروتوم است که منقبض و منبسط می شود. مثلاً بعد از استحمام با آب گرم یا در هوای گرم ، اسکروتوم شل شده و بیضه ها پائین تر قرار می گیرند . در صورتیکه در هوای سرد عضلات اسکروتوم منقبض شده و بیضه را بالا می برد تا به سطح بدن نزدیکتر سازد . این کیفیت باعث میشود که ما تصور کنیم بیضه ها کوچک شده اند. مکانیسم فوق برای آنست که بیضه را در درجه حرارت مساعدی نگه داری کند زیرا این عضو در مقابل گرما و سرما بسیار حساس بوده و باید در مقابل تغیرات محیطی محافظت شود .
درجه حرارت اسکروتوم جند درجه پائین تر از درجه حرارت خود بدن می باشد و این کیفیت برای بقاء عمل بیضه ها امری است ضروری زیرا ملاحظه شده که اگر اسکورتوم خوکچه هندی را برای مدت 15 دقیقه حرارت دهیم ، عمل اسپرم سازی بیضه مختل شده و حتی ممکن است به عقیمی منجر شود .
من اغلب مشاهده کرده ام که بیضه چپ قدری پایین تر از بیضه راست قرار دارد . آیا این کیفیت غیر طبیعی است ؟
نه ! بیضه چپ به طور طبیعی پایین تر از بیضه راست قرار گرفته و گاهی ممکن است که قدری هم بزرگتر باشد .
یکی از دوستانم در موقع تولد یک بیضه داشته . آ یا این موضوع زیاد اتفاق می افتد ؟
این کیفیت به نسبت یک در پانصد اتفاق می افتد . گاهی یک یا هر دوبیضه وارد اسکروتوم نمی شوند .در دوران جنینی بیضه ها در شکم جای دارند .ولی قبل از تولد به پایین آمده و در داخل اسکروتوم مستقر می شوند .
بالا ماندن بیضه ها در خیلی از موارد بیضه ها پایین نیامده و داخل شکم یا کشاله ران باقی می مانند ولی اغلب در
دوره بلوغ بیضه ها به محل اصلی خود باز می گردند . گاهی از اوقات مجبوریم برای پایین آوردن
آنها به عمل جراحی متوسل شویم . مطالعات نشان داده که سقوط بیضه ها تحت اثر هورمونی است که از غده هیپوفیز ترشح میشود . و امروزه میتوانیم با تزریق اینگونه هورمون ها بیضه ها را به محل اصلی خود باز گردانیم .
خانم دکتر ، آیا وارد شدن بیضه ها در اسکروتوم اثری در زندگی جنسی یا شایستگی مرد برای ازدواج دارد ؟
اگر بعد از بلوغ بیضه ها هنوز پایین نیامده باشند ، ممکن است کوچک شده و قدرت اسپرم سازی خود را از دست بدهند . بنا بر این مردی که هر دو بیضه اش پایین نیامده ، خیلی احتمال دارد که عقیم باشد .ولی در ترشحات داخلی بیضه ها یعنی هورمونها اختلالی روی نمی دهد و مشخصات جسمی و روحی که نتیچه اثر این هورمون است بخوبی ظاهر میگردد .بنا براین افرادی که بیضه آنها پایین نیامده است ، از لحاظ جسمی و نیروی جنسی کاملاًسالمند ولی در منی آنها اسپرماتوزوئید وجود ندارد . اگر فقط یکی از بیضه ها پایین آمده باشد ، برای عمل تولید مثل کافی خواهد بود .
تا جلسه بعدی بدرود دکتر نوریه ثابت
چطور اسپرماتوزوئید از بیضه وارد آلت Penis میشود . آیا بین آنها راه مستقیمی وجود دارد ؟
خیر ، ارتباط بیضه و آلت غیر مستقیم بوده و راه نسبتاً طولانی و پیچ در پیچی را طی میکند.با مشاهده شکل 1 که در آن دستگاه تناسلی نشان داده ، بهتر میتوان به این مسیر پی برد . بیضه ها از تعداد زیادی لوله های مویی ساخته شده اند که کار آنها ساختن اسپرماتوزویید است .لوله های فوق کم کم به یکدیگر ملحق شده و از یک نقطه بیضه خارج میشوند تا به عضوی بنام اپیدیدیوم Epididymis منتهی شوند. در این عضو اسپرماتوزویید ها مراحل بلوغ را طی میکنند اپیدیدمیس کنار بیضه قرار گرقته و کاملاً به آن چسبیده است . و به علاوه شامل لوله های پیچیده و در همی میباشد . گر چه طول پنج سانتیمتری و عرض میلیمتری است ولی طول لوله هایی که اپیدیدیوم از آنها تشکیل شده به مراتب طولانی تر می باشد. حساب کرده انذ که اگر این لوله ها را گسترده و در امتداد هم قرار دهند متجاوز از چند کیاو متر خواهد شد .
مظورتان این است که یک لوله بیست متری چنین فضای کمی را اشغال کرده است ؟
بله ، این خود یکی از شاهکارهایی است که در ساختمان بدن بکار رفته . باید دانست که عرض این لوله ها بسیار کم بوده و در حدود کمتر از نیم میلیمتر است که در مقایسه مانند یک رشته پنبه میباشد اپیدیدیوم در کنار تحتانی خود بلوله ای متصل میشود بنام مجرای برنده منی Vas Deferens که ترشحات وارد آن میشود .
Vas Deferens این مجرا در داخل اسکروتوم بالا رفته و از مجرایی که در کشاله ران قرار دارد وارد قسمت تحتانی
شکم یا لگن میگردد.در اینجا دو مرتبه بطرف پایین حرکت کرده و بالاخره به قسمت عقب مجرای
ادرار Urethra منتهی میگردد .
طول مجرای برنده منی در حدود چهل سانتیمتر و عرض آن نیم میلیمتر میباشد دیواره آن ضخیم است که هنگام عبور از اسکروتوم میتوان آنرا زیر دست مانند کش حس کرد .
آیا تمام اسپرماتوزویید ها باید از این مجرای طولانی عبور کنند ؟
بله ، هر گاه به علتی این مجرا چه در ناحیه اپیدیدیوم و چه در ناحیه برنده منی مسدود شود اسپرماتوزویید قادر نخواهد بود که از این مجرا عبور کند و اگر چنین حالتی در دو طرف اتفاق بیافتد مرد عقیم خواهد بود .
چطور این مجرا مسدود میشود ؟
معمولاً در اثر ضربه یا عفونت . سوزاک یکی از علل شایع انسداد این مجرا است که اگر در دو طرف باشد لوله ها را مسدود کرده و شخص عقیم میگردد .
آیا در چنین حالتی منی وجود ندارد ؟
چرا
